THỜI GIAN VÀ CUỘC SỐNG – ĐỐI DIỆN VỚI THỰC TẾ - Đức Hạnh cùng quý thi hữu

   

 

THỜI GIAN VÀ CUỘC SỐNG

 

Hoa kia còn biết giờ tàn

Đời người sinh tử vội vàng hơn hoa

Thì giờ chớ để trôi qua

Tuổi xuân là những món quà Trên ban

Tình yêu nhiệt huyết chứa chan

Hãy luôn phấn đấu kẻo tàn ước mơ...

Thời gian chẳng có đứng chờ

Hãy nhanh thực hiện cho đời ngát hương

*

Dù cho bão tố bấp bênh

Quyết tâm chèo chống chẳng nên u buồn

Thuyền hoa cập bến cội nguồn

Bình minh rực rỡ tỏa muôn nẻo đường

Nhìn xem ngọn núi am tường

Biết dòng mạch chảy nuôi từng mầm xanh

Biết sông hòa nhập biển xanh

Không còn đơn lẻ, biến thành đại dương

*

Trăng nước còn rõ lối đi

Chân ta chớ để những gì cách ngăn

Tâm hồn chớ để đóng băng

Tình yêu chẳng để nhỏ nhen tầm thương

Chiếc lá còn biết vấn vương

Khi lìa khỏi cội nhớ thương rừng già

Dù cho cuộc sống chóng qua

Ngàn hoa vẫn nở đượm đà hương thơm.

*

Việc làm bác ái nở hoa

Chớ nên tham vọng mù loà lương tri

Chớ nên gây chuyện sầu bi

Cũng đừng chiếm đoạt điều chi của người

Việc làm chính nghĩa rạng ngời

Tâm hồn tinh luyện thảnh thơi tuổi già

Dù mai Thần chết ghé qua

Bóng chiều tử biệt thoát ra bên ngoài

*

Tựa xuân trời đất đổi thay

Chắp đôi cánh mới vươn bay lên Trời.

Tiền tài danh vọng thả rơi

Có chăng tội, phúc vẫn mời theo ta

Hành trang chuẩn bị về Nhà

Việc làm tại thế nở hoa ân tình

Thực hành đạo lý công minh

Đi trên đường Chúa thắm tình yêu thương…

 

Đức Hạnh

05 06 2022

 

Thơ Họa:

 

TÌNH YÊU VÀ CHÂN LÝ

 

Phù Dung sớm nở tối tàn

Thân ta cũng thế lẹ làng hơn hoa

Việc làm chẳng để ngày qua

Thanh xuân sức khỏe món quà Trời ban

Tinh thần khí thế chứa chan

Chương trình thực hiện chẳng tàn mộng mơ

Người ơi! Chớ có đợi chờ

Tình yêu hoài bão dòng đời tỏa hương.

 

Dẫu rằng sóng gió dập dềnh

Kiên cường lèo lái chớ nên u buồn

Đưa thuyền về tới biển nguồn

Tâm hồn phấn khởi thắm muôn ngã đường

Xem kìa! Vạn vật tỏ tường

Mặt trời chân lý trải từng non xanh

Bốn mùa đất trổ chồi xanh

Muôn hoa đua nở hướng quanh mặt trời

 

Mặt trời soi sáng đường đi

Thế nhân vững lước ngại gì cách ngăn

Cho dù bão tố giá băng

Đốt lên ngọn lửa khó khăn xem thường

Cội Nguồn rạng rỡ tơ vương

Tâm hồn nẩy nở tình thương chẳng già

Xuân đi xuân đến nào qua

Muôn hoa vẫn nở đậm đà hương thơm

 

Con đường sự thật ngát hoa

Con trên đường Chúa chẳng lòa lương tri

Con đường bác ái từ bi

Giải trừ vũ khí thực thi yêu người [1]

Dựng xây cuộc sống sáng ngời

Muôn nhà hạnh phúc thảnh thơi thái hoà

Chẳng thờ vật chất chóng qua

Tựa như bọt nước phù hoa tan tành 

Niềm tin Cứu cánh đẹp thay!

Tình yêu chắp cánh lượn bay giữa trời

Tâm hồn rộng rãi nào rơi

Trái tim nhân hậu gọi mời chúng ta

Đừng gây hiểm họa tan nhà…

Đừng gây khói lửa, tặng hoa nghĩa tình

Mặt trời công lý anh minh

Hoài mong nhân thế đượm tình mến thương…

 

Hồng Xuyến

05.06.2022

 

[1] Giải trừ vũ khí hạt nhân và những cuộc chiến tranh phi lý… hầu trên thế giới không còn tang thương chết chóc, để xã hội yên ổn, gia đình được đoàn tụ và hạnh phúc.

 

oOo

  

HÃY ĐỐI DIỆN VỚI THỰC TẾ

  

HÃY suy ngẫm! Thân là bụi đất 

ĐỐI mọi điều vật chất phù hoa 

DIỆN mạo rồi sẽ trôi qua 

VỚI buồn, vui cùng tuổi già thương tâm..! 

THỰC mạng sống ta không giữ được [1] 

TẾ cầu mong chẳng vượt trăm năm 

MỘT điều tâm niệm trong lòng 

CÁCH ta cảm nhận một vòng tử sinh 

BÌNH sinh sống biển tình rạng rỡ 

THẢN nhiên nhìn hoa nở hoa tàn 

CUỘC đời dù khổ hay nhàn 

SỐNG vui ý nghĩa chứa chan tình người 

a

SẼ đến lúc mùa thu tàn tạ 

DỄ dàng đi cảm tạ Cội nguồn 

CHỊU bao bão táp chẳng buồn 

HƠN nhau chấp nhận nỗi buồn hóa vui..! 

 

Đức Hạnh 

28 05 2022

 

[1] Tất cả ta có, nhưng không có gì cả! Vì chính bản thân ta, ta không giữ nổi..! chỉ lúc lìa đời, tội hay phúc vẫn giữ theo ta!

 

Thơ Họa: 

VÒNG LẨN QUẨN

HÃY nhìn lá rụng hoà trong đất 

ĐỐI thân trần đủ chất tinh hoa 

DIỆN xinh rồi cũng tàn qua 

VỚI tình muôn thuở có là trong tâm 

THỰC chất mộng mơ thầm khó được 

TẾ cầu sao khoẻ lướt tháng năm 

MỘT may tâm niệm thoả lòng...

CÁCH chi đành chịu qua vòng tử sinh 

BÌNH tâm khởi, ân tình muôn thuở 

ThẢN nhiên như hoa nở rồi tàn 

CUỘC trần sướng khổ, an nhàn 

SỐNG tâm nhân huệ hoà chan cùng người 

SẼ vào cuộc sắc, tươi một thuở 

DỄ khi về đất- trở cội nguồn 

CHỊU nhiều gió bụi mưa tuôn 

HƠN thân buồn, hóa vận buồn thành vui. 

Đặng Xuân Linh 

29-05-2022

 

 

NGUỒN NGHĨA KHÍ

 

HÃY ước vọng yên bình thế giới 

ĐỐI tình người phấn khởi trao hoa 

DIỆN bao nhung lụa…sẽ qua 

VỚI từng nghĩa cử chẳng già lương tâm 

THỰC tình cảm chan hòa cuộc sống 

TẾ trường sinh chẳng vọng tháng năm 

MỘT tình một nghĩa vui lòng 

CÁCH nhau nỗi nhớ thắm vòng nhân sinh 

BÌNH minh chiếu rạng ngời biển cả 

THẢN nhiên tình biến hóa không tàn 

CUỘC đời có khổ có nhàn 

SỐNG khai đạo nghĩa chứa chan duyên người 

SẼ đón nhận tương lai hiện tại 

DỄ gì quên nhớ mãi cội nguồn 

CHỊU muôn khổ ải nào buồn 

HƠN nguồn dũng khí cảnh buồn biến vui..! 

Hồng Xuyến 

06.06.2022

 

 

          

GIẢI MÃ ĐƯỜNG THI - Võ Nhựt Ngộ

Nhà nghiên cứu Võ Nhựt Ngộ tặng La Thuỵ tập GIẢI MÃ ĐƯỜNG THI từ năm 2010. Qua tập tài liệu này, xem những bài thơ như bài ĐỘC TIỂU THANH KÝ của Nguyễn Du, bài ĐẰNG VƯƠNG CÁC của Vương Bột..., ta thấy các nhà thơ xưa tỏ ra rất tiêu sái thanh thoát trong khi tác thi Đường luật, mà chúng ta lâu nay cứ tưởng là phá cách, thất niêm, thất luật, hoá ra không phải thế. Bài viết này chúng tôi đã đăng trên lathuy.blogtiengviet từ năm 2011, giờ đăng lại. Xin mời đọc!

 

 

GIẢI MÃ ĐƯỜNG THI – Võ Nhựt Ngộ
 

LỜI PHI LỘ
 
Nhà hiền triết Platon hỏi các bạn thực khách: trong một chậu nước đầy, bỏ cục gạch vào thì nước tràn ra. Còn bỏ con cá lớn bằng cục gạch vào thì nước chẳng tràn ra, là tại sao?
Các thực khách trả lời: kẻ bảo tại con cá nó hít nước, người bảo tại con cá nó ngo ngoe lội tới lội lui.
Phaton cho gia nhân mang chậu nước ra làm thí nghiệm, lúc bỏ con cá vào, thì nước cũng... tràn ra!

 
Với thí nghiệm đó, Platon cho chúng ta câu châm ngôn dùng dạy trẻ là «hãy quan sát trước khi suy luận» (observer avant de raisonner)
Nhưng còn có một câu châm ngôn sâu sắc hơn nằm trong quyển Tự điển Petit Larousse: «tôi rất yêu quí Platon nhưng tôi yêu quí sự thật nhiều hơn» (Platon m’est cher, mais la réalité me l’est davantage).
 
Các tiền nhân chúng ta có công lớn với văn học, trong những tác phẩm của họ, không thể tránh được đôi khi cũng có những sơ sót sai lầm. Khi nhận ra, hẳn các vị ấy cũng khuyên chúng ta một câu tương tự: «đừng vì ta mà phủ nhận sự thật».
 
Quyển GIẢI MÃ ĐƯỜNG THI này rất mong đóng góp được sự giải tỏa một vài thắc mắc của thơ Đường Luật trong tinh thần đó của tiền nhân.
                                                    Trân trọng kính thưa.
                                                          Võ Nhựt Ngộ
 
LỜI NÓI ĐẦU
 
Các thi sĩ đời Đường (từ 618 đến 907 sau Công nguyên) có bày ra chơi một loại thơ 8 câu 7 chữ gọi là “Thất Ngôn Luật”, tức thơ Thất Ngôn Bát Cú (TNBC) Đường Thi. Loại thơ “Thất Ngôn Luật” này cho ra nhiều tác phẩm bất hủ lưu truyền đến tận ngày nay, qua bao nhiêu năm tháng thăng trầm vẫn còn được nhiều người yêu thích.
 
Cách chơi theo thơ TNBC Đường Thi hiện nay có đôi chút khác nhau giữa chỗ này với chỗ kia. Có một lối chơi rất phổ thông, nhưng lại không tương ứng với tất cả những bài TNBC Đường Thi danh tiếng được lưu truyền. Có lẽ vì thi nhân đời Đường theo một cách chơi phóng khoáng hơn. Bài Giải Mã Đường Thi này xin đóng góp một sự nhận xét vô tư, căn cứ vào sự phân tách phần kỹ thuật được các thi nhân đời Đường áp dụng trên những kiệt tác của họ.
 
Các cách gọi: Đường Thi, thơ Đường hay thơ Đường Luật đều được người chơi tùy tiện dùng đến để chỉ định loại thơ thi nhân Việt Nam làm chơi theo thể “Thất Ngôn Luật” của những bài TNBC Đường Thi.
 
Để giảm bớt sự giải thích rườm rà, bài này xin trân trọng coi như độc giả không còn xa lạ với các danh từ Niêm, Luật, Trắc, Bằng, luật Trắc hay luật Bằng của câu thơ, của bài thơ, nhất-tam-ngũ bất luận, nhì-tứ-lục phân minh v.v.
 
********
 
PHẦN I. GIẢI MÃ VÀ CHỨNG MINH
 
Cụm từ GIẢI MÃ ĐƯỜNG THI là cách nói gọn việc “Phần tách phần kỹ thuật của những bài TNBC Đường Thi lưu truyền, để nhận ra những cách chơi thực sự của thi nhân thời ấy”.
 
Như trên vừa nói, chủ yếu bài này nhắm vào sự nhận định cách làm loại thơ Thất Ngôn luật của Đường Thi.
 
Những bài Đường Thi lưu truyền cho thấy rằng thi nhân đời Đường dùng 2 bài Thất Ngôn Tứ Cú (TC) ráp lại, để tạo thành bài Thất Ngôn Bát Cú (TNBC) Đường Thi.
 
Nên trước tiên, xin nói sơ qua về thơ Tứ Cú.
Thơ Thất Ngôn Tứ Cú (cũng thường được gọi là thơ Tứ Tuyệt hoặc thơ Tuyệt Cú) có 2 phép Niêm thông dụng là:
 
1-4 2-3 (câu 1 Niêm với câu 4 và câu 2 Niêm với câu 3)
1-3 2-4 (câu 1 Niêm với câu 3 và câu 2 Niêm với câu 4)
 
Xin nêu dẫn 4 bài Tứ Cú làm mẫu:
 
1.1 mẫu thơ Thất Ngôn Tứ Cú (TC)
Thơ TC Niêm 1-4 2-3, luật Bằng, 3 vần)
 

LƯƠNG CHÂU TỪ

 

Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi

Dục ẩm tì bà mã thượng thôi

Túy ngọa sa trường quân mạc tiếu

Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi.

                             Vương Hàn

 
Dịch thơ:
 

BÀI HÁT LƯƠNG CHÂU

 

Bồ đào, rượu rót chén lưu ly

Muốn uống, tỳ bà giục ngựa đi

Bãi cát say nằm, chê cũng mặc

Xưa nay chinh chiến mấy ai về.

                        Bùi Khánh Đản

 
Thơ TC Niêm 1-4 2-3, (Luật Trắc, 2 vần)
 

CỬU NGUYỆT CỬU NHẬT 

ỨC SƠN TRUNG HUYNH ÐỆ

 

Ðộc tại dị hương vi dị khách

Mỗi phùng giai tiết bội tư thân

Dao tri huynh đệ đăng cao xứ

Biến tháp thù du thiểu nhất nhân.

                                Vương Duy

 

Dịch thơ:
 

NGÀY CHÍN THÁNG CHÍN 

NHỚ ANH EM CHƠI NÚI

 

Ðất khách một thân làm khách lạ

Mỗi khi giai tiết nhớ quê nhà

Anh em chắc hẳn đều lên núi

Hái đóa thù du thiếu một ta.

                   Bùi Khánh Ðản

 
Thơ TC Niêm 1-3 2-4, (Luật Bằng, 3 vần)
 

HOÀNH GIANG TỪ (kỳ nhị)

 

Hải thần lai quá ác phong hồi

Lãng đả Thiên Môn thạch bích khai

Chiết Giang bát nguyệt hà như thử

Ðào tự liên sơn phún tuyết lai.

                                  Lý Bạch

 
Dịch thơ:
 

BÀI HÁT Ở SÔNG HOÀNH GIANG (bài hai)

 

Thần bể đi qua gió ngụt trời

Thiên Môn đã mở nước triều sôi

Chiết Giang tháng tám mà như thế

Sóng cuộn cao như núi tuyết rơi.

                          Bùi Khánh Ðản

 
Thơ TC Niêm 1-3 2-4, (Luật Trắc, 3 vần)
 

TÍCH TRUNG TÁC

 

Tẩu mã tây lai dục đáo thiên

Từ gia kiến nguyệt lưỡng hồi viên

Kim dạ bất tri hà xứ túc

Bình sa vạn lý tuyệt nhân yên.

                             Sầm Tham

 
Dịch thơ:
 

CẢM TÁC KHI Ở TRONG SA MẠC

 

Giục ngựa về tây đuổi mặt trời

Xa nhà hai độ nguyệt đầy vơi

Đêm nay biết trọ nơi nào nhỉ ?

Bãi cát mênh mông chẳng có người.

                                 Đinh Vũ Ngọc

 
1.2 Lược dẫn sự Giải Mã
 
Sự phân tách và tổng hợp phần kỹ thuật sử dụng trên các bài Đường Thi lưu truyền, cho thấy cách chơi của các thi nhân tiền bối đời Đường rất là phóng khoáng như dưới đây.
 
* Dùng hai bài Tứ Cú (TC) một trên một dưới ráp lại để làm một bài TNBC Đường Thi.
* Nét riêng của bài TNBC Đường Thi đòi hỏi nơi 2 bài Tứ Cú :
a/ phải dùng cùng một vần
b/ hai câu 3-4 của bài TC trên và hai câu 1-2 của bài TC dưới phải là 1 cặp đối nhau. (gọi riêng số câu của từng bài TC để dễ nhận ra phép Niêm)
c/ Ngoài 2 quy định trên, hai bài TC hoàn toàn tự do dùng riêng những đặc điểm khác của thơ TC như : Niêm, Luật, dùng 2 vần hay 3 vần, dùng vần Trắc hay vần Bằng.
 
1.3 Những bài thơ minh chứng sự Giải Mã
 
Ngoài ý nghĩa là phần cốt lõi, phần quan trọng kế tiếp của bài thơ là Niêm và Luật.
Với thành phần là 2 bài TC tự do theo Niêm riêng, Luật riêng thì bài TNBC Đường Thi sẽ lọt vào nhiều dạng Niêm Luật khác nhau. Dưới đây xin xem xét từng chi tiết:
 
a/ Về Niêm
 
Hai bài Tứ Cú (TC), tạo ra bài Bát Cú, được tự do dùng 2 phép Niêm riêng của thơ TC (1-4 2-3 và 1-3 2-4), nên cho ra, trên nguyên tắc, 4 (2^2) kết hợp về Niêm cho bài TNBC Đường Thi là :
 
1/ TC trên 1-4 2-3, TC dưới 1-4 2-3
2/ TC trên 1-4 2-3, TC dưới 1-3 2-4
3/ TC trên 1-3 2-4, TC dưới 1-4 2-3
4/ TC trên 1-3 2-4, TC dưới 1-3 2-4
 
Thơ TNBC ĐƯỜNG THI tiêu biểu cho 4 cách Niêm vừa nêu trên
(Với cách ghi gọn: 1-4 2-3 là bài Tứ Cú với Niêm 1-4 2-3 và 1-3 2-4 là bài Tứ Cú với Niêm 1-3 2-4.)
 
Sau đây là 4 bài Thất Ngôn Bát Cú (TNBC) tiêu biểu cho 4 cách Niêm khác nhau kể trên, lấy từ những bài TNBC ĐƯỜNG THI, hai bài Tứ Cú viết với 2 kiểu chữ khác nhau để phân biệt:
 
Cách Niêm 1/: trên 1-4 2-3, dưới 1-4 2-3
 

XUÂN TỊCH LỮ HOÀI

 

Thủy lưu hoa tạ lưỡng vô tình (Niêm 1-4 2-3)

Tống tận đông phong quá Sở thành

Hồ điệp mộng trung gia vạn lý

Đỗ quyên chi thượng nguyệt tam canh

Cố viên thư động kinh niên tuyệt (Niêm 1-4 2-3)

Hoa phát xuân thôi lưỡng mấn sinh

Tự thị bất quy, qui tiện đắc

Ngũ hồ yên cảnh hữu thùy tranh.

                                      Thôi Đồ

 
Dịch thơ:
 

NỖI CẢM HOÀI ĐÊM XUÂN NƠI LỮ THỨ

 

Nước trôi hoa rụng thảy vô tình

Đưa gió đông bay quá Sở thành

Trong mộng bướm bay, nhà vạn dậm

Trên cành quyên gọi, nguyệt ba canh

Năm tàn một cánh thư trông mõi

Xuân giục hai màu tóc đổi nhanh

Tự ý không về, về hẵn được

Ngũ hồ phong cảnh có ai tranh ?

                          Đinh Vũ Ngọc

 
Cách Niêm 2/: trên 1-4 2-3, dưới 1-3 2-4
 

HỌA GIẢ CHI XÁ NHÂN

“TẢO TRIỀU ĐẠI MINH CUNG” CHI TÁC

 

Giáng trách kê nhân báo hiểu trù (Niêm 1-4 2-3)

Thượng y phương tiến thúy vân cừu

Cửu thiên xướng hạp khai cung điện

Vạn quốc y quan bái miện lưu

Nhật sắc tài lâm tiên chưởng động (Niêm 1-3 2-4)

Hương yên dục bạng cổn long phù

Triệu bãi tu tài ngũ sắc chìếu

Bội thanh quy đáo Phụng Trì đầu.

                                  Vương Duy

 
Dịch thơ:
 

HỌA BÀI “CHẦU SỚM Ở CUNG ĐẠI MINH”

CỦA XÁ NHÂN ĐẠI CHÍ

 

Vừa nghe báo sáng lệnh kê nhân

Quan thượng y dân áo thúy vân

Chín bệ mở toang cung ngọc điện

Trăm quan mừng lạy đấng anh quân

Tay tiên đón nắng cao cao vẫy

Áo ngự xông hương lớp lớp vần

Tan cuộc triều đình vâng chiếu chỉ

Phượng Trì trở lại ngọc vang ngân.

                              Lê Nguyễn Lưu

 
Cách Niêm 3/: trên 1-3 2-4, dưới 1-4 2-3
 

THÀNH TÂY PHA PHIẾM CHU

 

Thanh nga hạo xỉ tại lâu thuyền (Niêm 1-3 2-4)

Hoành dịch đoản tiêu bi viễn thiên

Xuân phong tự tín nha tường động

Trì nhật từ khan cẩm lãm khiên

Ngư xuy tế lãng dao ca phiến (Niêm 1-4 2-3)

Yến xúc phi hoa lạc vũ diên

Bất hữu tiểu chu năng đảng tưởng

Bách hồ ná tống tửu như tuyền.

                                      Đỗ Phủ

 
Dịch thơ:
 

CHƠI THUYỀN PHÍA TÂY THÀNH

 

Mày xanh răng trắng tựa thuyền lầu

Sáo ngắn tiêu ngang đưa giọng sầu

Gió xuân dám động cột ngà trắng

Bóng xế nhìn qua dải gấm màu

Cá phun sóng gợn quạt ca dậy

Yến giẫm hoa bay múa tiệc chầu

Không có thuyền con chèo quẩy nước

Thì trăm vò rượu chảy về đâu ?!

                   Nguyễn Hữu Huyên

 

Cách Niêm 4/: trên 1-3 2-4, dưới 1-3 2-4
 

CHƯỚC TỬU DỮ BÙI ĐỊCH

 

Chước tửu dữ quân quân tự khoan (Niêm 1-3 2-4)

Nhân tình phiên phúc tự ba lan

Bạch thủ tương tri do án kiếm

Chu môn tiên đạt tiếu đàn quan

Thảo sắc toàn kinh tế vũ thấp (Niêm 1-3 2-4)

Hoa chi dục động xuân phong hàn

Thế sự phù vân hà túc vấn

Bất như cao ngọa thả gia xan.

                            Vương Duy

 
Dịch thơ:
 

RÓT RƯỢU MỜI BÙI ĐỊCH

 

Mời anh cạn chén để nguôi sầu

Tráo trở tình đời khác sóng đâu

Tóc trắng quen thân còn thủ kiếm

Cửa son hiển đạt lại cười nhau

Mưa dầm cỏ dại càng phơi phới

Gió lạnh hoa xuân chịu dãi dầu

Chuyện thế mây trôi thôi chớ hỏi

Chi bằng ăn ngủ khỏi lo âu.

                    Đinh Vũ Ngọc

 
b/ Về Luật
 
Hai bài Tứ Cú (TC), tạo ra bài Bát Cú, mỗi bài tự do rơi vào Luật Bằng hay Luật Trắc. Nên cho ra trên nguyên tắc, 4 (2^2) kết hợp về Luật cho bài TNBC Đường Thi là:
 
a/ TC trên luật Bằng, TC dưới luật Bằng
b/ TC trên luật Bằng, TC dưới luật Trắc
c/ TC trên luật Trắc, TC dưới luật Bằng
d/ TC trên luật Trắc, TC dưới luật Trắc
 
Thơ TNBC ĐƯỜNG THI tiêu biểu cho 4 thể Luật
(với cách ghi gọn: Bằng là bài Tứ Cú dùng Luật Bằng, Trắc là bài Tứ Cú dùng Luật Trắc.)
 
Sau đây là 4 bài TNBC tiêu biểu cho 4 thể Luật khác nhau kể trên, lấy từ những bài TNBC Đường Thi:
 
Thể Luật a/: trên Bằng, dưới Bằng
 

ĐỒNG BÁCH QUÁN

 

Đông Nam nhất cảnh thanh tâm mục (Luật Bằng)

Hữu thủ thiên phong sáp thúy vi

Nhân tại hạ phương xung nguyệt thướng

Hạc tòng cao xứ phá yên phi

Nham thâm thủy lạc hàn xâm cốt (Luật Bằng)

Môn tĩnh hoa khai sắc chiếu y

Dục thức Bồng Lai kim tiện thị

Cánh ư hà xứ học vong ky.

                          Chu Phác

 
Dịch thơ:
 

ĐỒNG BÁCH QUÁN

 

Một cảnh Đông nam ngắm tuyệt vời

Núi xanh nghìn ngọn dựng chơi vơi

Vầng trăng soi khách đi bên dưới

Cánh hạc tung mây vút giữa trời

Động thẳm, thấu xương hơi nước lạnh

Cổng im, thấm áo sắc hoa ngời

Bồng Lai muốn biết là đây vậy

Học đạo cần chi phải chọn nơi.

                          Đinh Vũ Ngọc

 
Thể Luật b/: trên Bằng, dưới Trắc
 

PHỎNG LÃ DẬT NHÂN BẤT NGỘ

 

Đào nguyên diện diện tuyệt phong trần (Luật Bằng)

Liễu thị nam đầu phỏng ẩn nhân

Đáo môn bất cảm đề phàm điểu

Khan trúc hà tu vấn chủ nhân

Thành ngoại thanh sơn như ốc lý (Luật Trắc)

Đông gia lưu thủy nhập tây lân

Bế hộ trừ thư đa tuế nguyệt

Chủng tùng giai tác lão long lân.

                                 Vương Duy

 
Dịch thơ:
 

THĂM NGƯỜI ẨN HỌ LÃ, KHÔNG GẶP

 

Đào Nguyên gió bụi cách xa đây

Nam Liễu thăm ai ẩn chốn nầy

"Phàm điểu” dám đề lên cổng trước

Chủ nhân chẳng hỏi ngắm tre gầy

Non xanh ngoài quách như trong mái

Nước đổ nhà đông đến xóm tây

Đóng cửa bao năm ngồi viết sách

Hàng thông đã mọc vảy rồng đầy      

                           Lê Nguyễn Lưu

 
Thể Luật c/: trên Trắc, dưới Bằng
 

TỰ CỦNG LẠC CHU HÀNH 

NHẬP HOÀNG HÀ TỨC SỰ, 

KÝ PHỦ HUYỆN LIÊU HỮU

 

Lục thủy thương thiên lộ hướng đông (Luật Trắc)

Đông Nam sơn khoát đại hà thông

Hàn thụ y vi viễn thiên ngoại (Bỏ Luật chữ thứ 6)

Tịch dương minh diệt loạn lưu trung

Cô thôn kỷ tuế lâm y ngạn (Luật Bằng)

Nhất nhạn sơ tình há sóc phong

Vi báo Lạc Kiều du hoạn lữ

Thiên chu bất hệ dữ tâm đồng.

                             Vi Ứng Vật

 
Dịch thơ:
 

KỂ VIỆC TỪ CỦNG LẠC ĐI THUYỀN 

VÀO SÔNG HOÀNG HÀ, GỬI CÁC BẠN 

CÙNG LÀM QUAN Ở PHỦ VÀ HUYỆN

 

Nước biếc trời xanh lối tới đông

Đông nam núi rộng một dòng thông

Cây lạnh mịt mù trời thẩm thẩm

Nắng chiều thấp thoáng nước bềnh bồng

Bờ kia mấy độ thôn nằm quạnh

Gió bấc trời trong nhạn liệng không

Nhắn giúp Lạc Kiều bè bạn cũ:

Lòng với thuyền con chẳng buộc đồng.

                                    Lê Nguyễn Lưu

 

Thể Luật d/: Trên Trắc, dưới Trắc
 

KHÚC GIANG ĐỐI TỬU

 

Uyển ngoại giang đầu tọa bất quy (Luật Trắc)

Thủy tinh cung điện chuyển phi vi

Đào hoa tế trục dương hoa lạc

Hoàng điểu thời kiêm bạch điểu phi

Túng ẩm cửu biền nhân cộng khí (Luật Trắc)

Lãn triều chân dữ thế tương vi

Lại tình cánh giác Thương Châu viễn

Lão đại đồ thương vị phất y.

                                 Đỗ Phủ

 
Dịch thơ:
 

UỐNG RƯỢU TRÊN SÔNG KHÚC GIANG

 

Ngồi mãi bên vườn bến Khúc Giang

Thủy tinh cung điện bóng mờ gương

Hoa tơi tả rụng đào chen liễu

Chim nhởn nhơ bay trắng lẩn vàng

Chén rượu thường say, người đã chán

Phiên chầu vẫn trễ, tiếng còn mang

Biết rằng hoạn lộ xa tiên cảnh

Tuổi tác chưa về, nghĩ tự thương.

                           Bùi Khánh Đản

 

1.4 Pha trộn hai phần Niêm Luật
 
Bài thơ theo cách Niêm nào thì cũng tự nhiên rơi vào một thể Luật, tùy cảm hứng của thi nhân và tùy ngôn từ dùng diễn đạt.
Do đó nên phần Niêm và phần Luật của bài TNBC ĐƯỜNG THI luôn xảy ra một cách vô chừng, hoàn toàn không do sự cố ý lựa chọn của tác giả.
Chỉ khi pha trộn đầy đủ (2^2 x 2^2 = 16) như cách trình bày dưới đây thì mới thấy hết tất cả 16 dạng Niêm Luật khả hữu cho thơ TNBC ĐƯỜNG THI.
 
Trước ghép phép Niêm 1/ với 4 thể Luật a, b, c, d để có:
 
1/a TC trên 1-4 2-3 luật Bằng, TC dưới 1-4 2-3 luật Bằng
1/b TC trên 1-4 2-3 luật Bằng, TC dưới 1-4 2-3 luật Trắc
1/c TC trên 1-4 2-3 luật Trắc, TC dưới 1-4 2-3 luật Bằng
1/d TC trên 1-4 2-3 luật Trắc, TC dưới 1-4 2-3 luật Trắc
 
Và cũng như thế với 2/, 3/ và 4/ thì có:
 

2/a, 2/b, 2/c, 2/d

3/a, 3/b, 3/c, 3/d

4/a, 4/b, 4/c, 4/d

 
Nên có tất cả 16 dạng (hoặc 16 bộ) Niêm Luật khả dụng cho thơ Thất Ngôn Bát Cú ĐƯỜNG THI.
 
Như trên đã nói phớt qua, làm thơ không phải là làm toán, mà là bày tỏ tình ý của mình. Hứng thơ cho những tứ thơ, tứ thơ dùng ngôn từ tương ứng để diễn đạt, thi nhân dùng tai thẩm âm để sắp xếp những ngôn từ đó thành câu thuận tai (Luật thích nghi) và cũng dùng tai thẩm âm đan xen các câu nối tiếp nhau sao cho có âm điệu hài hòa (Niêm thích nghi). Và bài TNBC ĐƯỜNG THI sẽ tự nhiên lọt vào dạng Niêm Luật này hay khác của 16 dạng Niêm Luật khả hữu nêu trên.
 
Thế nên có những dạng Niêm Luật có nhiều tác phẩm, có những dạng có ít tác phẩm hơn. Trong 3 quyển sách tham khảo:
ĐƯỜNG THI TRÍCH DỊCH của Đỗ Bằng Đoàn và Bùi Khánh Đản, ĐƯỜNG THI CẢM DỊCH của Đinh Vũ Ngọc và ĐƯỜNG THI TUYỂN DỊCH của Lê Nguyễn Lưu, số bài TNBC ĐƯỜNG THI được tuyển chọn không có đủ mặt trong 16 dạng Niêm Luật. Nơi những dạng không có ĐƯỜNG THI làm mẫu thì dùng tạm những bài TNBC Đường Luật của người chơi hiện đại để cho thấy đầy đủ 16 dạng Niêm Luật có trên nguyên tắc.
 
Ở 2 dạng thơ phổ thông có nhiều bài nhất và tương ứng với Niêm Luật qui định bởi dải số 1-8 2-3 4-5 6-7 thì chỉ nêu 1 bài ĐƯỜNG THI làm mẫu để thấy dạng thơ ấy ra sao. Còn với 14 dạng còn lại thuộc loại (nằm ngoài dải số) cần nêu ra để chứng minh qui tắc cấu tạo đề xuất trong sự giải mã thì tìm gặp được bao nhiêu bài đều nêu cả.
Xin nhắc lại cách ghi gọn: 1-4 2-3 hay 1-3 2-4 là Niêm, Bằng hay Trắc là Luật, bài Tứ Cú ghi trước là ở trên, ghi sau là ở dưới.